درد بی درمان غربزدگی (۹)

یادداشت اختصاصی دریای جنوب؛ ظواهری مثل بی حجابی و برهنگی، فساد اخلاقی که از ویژگی های تمدن غرب است. این کاری آسان و مطابق طبع جوانان است که بدون هیچ زحمتی می توانند در آن فرو بروند و ساعت ها در شبانه روز خود را به آن مشغول کنند. این در حالی است که به بعد دیگر تمدن غرب که همان پیشرفت علم است توجهی ندارند. از همین روست که اقبال به این دسته از جوانان هشدار می دهد که از تقلید از ظواهر غرب بپرهیزند و به دنبال علم و دانش بروند. اگر از نظر آنها غرب خوب است چرا فقط رقص و آوازش را گرفته اند و علم و دانشش را که‌ باعث پیشرفت می شود رها کرده اند؟ البته ناگفته نماند که غرب نیز هوشمندانه و ماهرانه با انواع تبلیغات می کوشد که جوانان شرقی به همین رقص و آواز و بی بند و باری مشغول شوند و از علم و فناوری آنها بهره ای نگیرند.

اینک شرح مختصری از اشعاری که در مبحث قبل آورده شد:

قوت دین از مقام وحدت است
وحدت ار مشهود گردد ملت است

این بیت به اهمیت وحدت در دین و جامعه اشاره دارد. “قوت دین از مقام وحدت است” به این معناست که قدرت و استحکام دین به وحدت و یکپارچگی پیروان آن بستگی دارد. در ادامه، “وحدت ار مشهود گردد ملت است” به این نکته اشاره می‌کند که اگر وحدت در جامعه به وضوح دیده شود، ملت قوی و یکپارچه‌ای شکل می‌گیرد. به طور کلی، این شعر بر اهمیت همبستگی و اتحاد در تقویت دین و ملت تأکید می‌کند.

شرق را از خود برد تقلید غرب
باید این اقوام را تنقید غرب

این شعر به نقد و بررسی تأثیرات فرهنگ غرب بر جوامع شرقی می‌پردازد. شاعر به این نکته اشاره می‌کند که شرق به تقلید از غرب پرداخته و این تقلید ممکن است به هویت و فرهنگ بومی آسیب بزند. در واقع، او به ضرورت انتقاد از این روند و بازنگری در ارزش‌ها و هویت‌های خودی تأکید می‌کند. این شعر می‌تواند به عنوان دعوتی به خودآگاهی و حفظ فرهنگ‌های بومی در برابر تأثیرات خارجی تلقی شود. نه تنها نباید شرقی ها از غربی ها تقلید کنند بلکه باید فرهنگ غرب را نقد هم بکنند.

قوت مغرب نه از چنگ و رباب
نی ز رقص دختران بی حجاب

این بیت از شعر به این معناست که قدرت و جذابیت مغرب (غرب) نه به خاطر ساز و آواز و نه به خاطر رقص دختران بی‌حجاب است. شاعر به نوعی به این نکته اشاره می‌کند که زیبایی و قدرت واقعی در چیزهای عمیق‌تر و معنوی‌تر نهفته است و نه در ظواهر و سرگرمی‌های سطحی. این شعر نقدی بر فرهنگ و ارزش‌های سطحی غرب است که جوانان شرقی خود را بدان ها دلخوش کرده اند و همچنین بر اهمیت محتوا و عمق در زندگی تأکید می کند.

نی ز سحر ساحران لاله روست
نی ز عریان ساق و نی از قطع موست

قدرت و پیشرفت غرب نه به زیبایی سحر مانند و جادوگری زنان آن که همچون لاله زیبا هستند و نه به برهنگی زنانش” و زیبایی و جذابیت اندام و موهای آن هاست”

محکمی او را نه از لادینی است
نی فروغش از خط لاتینی است

استحکام و پیشرفت غرب نه به خاطر کنار گذاشتن اعتقادات دینی است، روشنی چراغ پیشرفت و توسعه او نه به خاطر اینکه خط و زبانشان خط لاتین و انگلیسی است.

قوت افرنگ از علم و فن است
از همین آتش چراغش روشن است

قدرت غرب به خاطر این است که در دانش و فناوری پیشرفت کرده و روشنی چراغ او در دستیابی به امکانات دنیوی ناشی از همین دانشی است که به آن دست یافته اند.

علم و فن را ای جوان شوخ و شنگ
مغز می باید نه ملبوس فرنگ

علامه اقبال پس از آنکه به علت اصلی پیشرفت جهان غرب اشاره می کند به جوانان شرقی نیز که دچار رفتارهای جاهلانه شده اند هشدار می دهد که شما نیز اگر می خواهید به پیشرفت و رفاه برسید همین راه دانش را بپیمایید و در این زمینه راه غرب را در پیش بگیرید نه اینکه فقط از غربی ها لباس و رفتارهای فساد انگیز آن ها را الگوی خودتان قرار دهید.
اقبال در ادامه نیز با همین نگاه انتقادی به جوانان، آنان را به خودآگاهی و بینش و کسب علم و دانش دعوت می کند و آنها را از راحت طلبی و سرگرم شدن به لذت های پوچ دنیوی برحذر می دارد تا در دام غربزدگی قرار نگیرند.
ادامه دارد…